ارتقت اللغه الشعریه الحدیثه من اداه التعبیر إلی لغه الخلق والإبداع. وهی ذات نظام خاص تبین علاقه الشاعر بالعالم وما حوله ورویته للاشیاء. لغه الشعر تتضمن الالفاظ والتراکیب والصور التی تتشکل منها القصیده. تغیرت لغه الشعر فی العصر الحدیث للتنسیق مع ظروف المجتمع العربی الجدید. وجدد الشعراء لغتهم لمواکبه الاجواء السایده فی المجتمع. یعد یوسف الخال من رواد الشعر الحر ویتمثل التجدید فی لغته الشعریه باجزاءها المختلفه. وقد اثر توظیف الرموز والاساطیر فی لغه شعره وادی إلی خلق الصور المنتزعه من هذه الرموز ومهد الطریق للتجدید فی عناصر لغته الشعریه. فهذه الدراسه تهدف إلی معالجه جمالیات اللغه الشعریه عند یوسف الخال معتمده علی المنهج الوصفی-التحلیلی، ومن اهمها: مجموعه "البیر المهجوره" تتمیز بتوظیف الرموز والاساطیر، وجمیع عناصر لغه شعره تاثر من هذا التوظیف، الشاعر یقوم بتکرار المفردات ویستخدم الضمیر الذاتی والافعال المضارعه لتعمیق المعنی وتاکیده. دراسه الحقول الدلالیه فی هذه المجموعه تبین العلاقات بین المفردات والصوره الکلیه فی القصیده، یستعین الشاعر بالمفارقه التصویریه لتطور لغته وتعمیق الموضوع الرییسی، الانزیاح الاستبدالی کثیر فی شعره لان توظیف الاساطیر ینتهی إلی خلق الاستعارات والتشبیهات بشکل مکثف، وهکذا ذلک التوظیف یودی إلی امتزاج الحواس بالامور الانتزاعیه فی شعر یوسف الخال ومن میزات البارزه فی لغته الشعریه کثره الصوره المنتزعه من الاسطوره، فتوظیف الاسطوره یمنح شعره صوره کلیه تستوعب الشعر واجزاءه، وهذه الصوره تساعد الشعر لانتقال المعنی الذی یکمن فی سطور القصیده ویرمز إلیه بالمفردات الموحیه من اجزاء هذه الاسطوره.

چکیده عربی:مازالت اللغه تثیر انتباه المفکرین- خاصه المعتقدین منهم بعدم توقیفیتها- کاحدی المظاهر للثقافه و الحضاره فی المجتمعات البشریه.فی العصر الراهن و تزامنامع النشاطات النسویه فی العالم واجهت اللغه و خاصه اللغه العربیه اتهامات جنوسیه و ادعی بعض المحافل تسلط الفحوله علیها و محو الانوثه فی کثیر من تجلیاتها.هذه الدراسه تمعن النظر فی اللغه العربیه من جهتین: الاولی هی البنیه الاصلیه فی اللغه و القواعد الحاکمه علیها نظرا الی الفلسفه العامه و المنطق الریاضی السائدین فیها، و الثانیه التعمق فی الاستعمالات اللغویه للمونث و المذکر فی الظروف المختلفه و البحث عن تحیز اللغه علی او لاحد من الجنسین.فالعنایه هنا بالاستعمال اللغوی دون الادبی لکثره تاثر الادب من البیئه و قله هذا التاثر فی اللغه، و الدراسه هذه توکد علی مواکبه اللغه المیزات الموجوده فی الجنسین و انحیاز القواعد النحویه من الجنوسه اذا ننظر الی القواعد الاساسیه فی اللغه و الی شمولیه الاصول بعین الاعتبار. چکیده فارسی:هماره زبان به عنوان یکی از مظاهر تمدن و فرهنگ هر جامعه مورد توجه متفکران- خصوصا آنان که قائل به قراردادی بودن زبان می باشند- قرار گرفته است. در عصر حاضر با اوج گیری نهضتهای زنان بخشی از تهاجمات جنسیتی متوجه ساختار و کاربردهای زبان خصوصا زبان عربی شده است و ادعا می شود که زبان عربی و قواعد آن با تمایلات جنس گرایی بر اساس تسلط مردانه بنا گردیده است.این پژوهش با بررسی بنیه و کاربرد زبان عربی، از دو جنبه به کاوش و تعمق در این امر پرداخته است: نخست از جهت بنای اصلی کلمه و ساختار نحوی آن با عنایت بر منطق و فلسفه کلی که بر قواعد و احکام نحوی حاکم است، و در مرحله بعد استعمال لغوی و کاربردهای خاص مونث و مذکر در موقعیتهای متفاوت.در این بحث استعمال لغوی به صورت خاص مورد توجه است و استعمال ادبی کلام که می تواند به شکل وسیعی متاثر از جو و ساختار اجتماعی ملل باشد. مد نظر نبوده است. در زمینه مورد نظر، این تحقیق بر هماهنگی فطری زبان با ویژگیهای زن و مرد و جایگاه فراجنسیتی ثانیث در قواعد زبانی بانگاه عام و جامع به این احکام تاکید می ورزد.

زبان عربیاشتقاقی است و ایناشتقاق کهخاستگاه یک واژه را مورد بررسی قرار می دهد، یکیاز راههای گسترش زبان می باشد و به گسترش واژگان و معانی آنها کمک می نماید. از انواعاشتقاق که در آن ضمن حفظ ترتیب حروف اصلی(ثنایی-دوحرفی)یکیاز حروفسه گانه به حرفی هم مخرج(تجانس) ویا قریب المخرج(تقارب) تغییر می یابد، اشتقاق اکبر است که به روابط معنایی بین واژگان می پردازد. این پژوهش بر آن است که این پدیدة زبانی را در اولین و قدیمی ترین فرهنگ لغت مدوّن به زبان عربی یعنی معجم «العین» الخلیل بن احمد الفراهیدی (وفات 175) که بر مبنای مخارج حروف و اشتقاق تنظیم شده است، بررسی نماید. خلیل پس از ذکر ثنایی و تقلیب لفظ ثلاثی، معنای عام واژه را مطرح کرده و جهت ارتباط معنایی بین واژگانی که حاوی اشتقاق اکبر هستند، از الفاظی که بر تشبیه دلالت دارند (مانند «مثل، شبیه، کاف (تشبیه) و یضارع» بهره جستهاست. این معجم منشأ تألیف بسیاری از لغت دانان در قرن های بعد گردید. پس از آن معجم «مقاییس-اللغه» احمد بن فارس (وفات 395) که بر مبنای اصل و ریشة کلمات و اشتقاق تنظیم شده، موردبررسی قرار گرفتهاست. ابن فارس در موازنه و بیان معنای خاص واژگانی که اشتقاق اکبر دارند، از لفظ «ابدال» استفاده نموده است. این کتاب در اواخر عمر مؤلف تألیف شده و مبنای کار فرهنگ نویسان پس از خود قرار گرفته است. هدف مقاله از بررسی پدیدةاشتقاق اکبر در دو فرهنگ لغت مذکور، بیان چگونگی تأثیرپذیری مؤلف مقاییس اللغه ازصاحب العین با عنایت به تجانس و تقارب آن و ارزیابی دیدگاه دو نویسنده در این زمینه می باشد. روش مقاله توصیفی-آماری است و از خلال این روش آمار و نتایجی به دست آمده است: 29% واژگان العین و 48% الفاظ مقاییس اللغه از اشتقاق اکبر برخوردارند که 122 واژه، 21% در دو معجم، در این پدیدة زبانی مشترک هستند. این اشتراک می تواند مؤید تأثیرپذیری ابن فارس از صاحب العین باشد و در خلق الفاظ وگسترش معانی عربی ایفای نقش نماید.

چکیده عربی می باشد.

بررسی و نقد کتاب های درسی دانشگاهی گامی است در جهت بهبود وضعیت کتب آموزشی بر مبنای اهداف تعریف شده و معین، و این امر مولفان را در ارائه مواد آموزشی در قالب کتب درسی یاری می رساند. کتاب فقه اللغه العربیه و علم اللغه الحدیث اثر محمدعلی حسینی (1388) ازجمله تالیفاتی است که «سمت» آن را در زمینه فقه اللغه و زبان شناسی جدید به زبان عربی منتشر کرده است. با توجه به اهمیت آشنایی دانشجویان با دانش زبان شناسی و مباحث زبان شناسی عربی، ارزیابی این کتاب با تکیه بر معیارها و ابزارهای علمی ضروری است تا میزان رعایت اصول آموزشی در آن و تطابق کتاب با چارچوب کتاب های درسی دانشگاهی به دقت بررسی شود. از این رو، مقاله حاضر با رویکردی توصفی تحلیلی به بررسی و نقد کتاب مذکور به عنوان منبع اصلی درس «فقه اللغه » در مقطع کارشناسی می پردازد و میزان کارآمدی آن را در معرفی علم زبان شناسی بررسی می کند. مهم ترین یافته های پژوهش حاضر بیانگر آن است که کتاب سیر منطقی مطالب مرتبط با فقه اللغه را دنبال نکرده است و پاسخ گوی تمام نیازهای دانشجویان برای آشنایی با زبان شناسی عربی نیست. همچنین، ارائه مطالب در پاراگراف های بلند و طولانی، بهره نبردن از نمودار و تصویر جهت ارتقای درک و فهم دانشجو، خلاصه نکردن از مباحث هر فصل در انتهای آن، ازجمله مواردی است که در تدوین کتاب به آن ها توجه نشده است.

تغیرت لغه الشعر فی العصر الحدیث إثر الظروف الجدیده التی طرات علی المجتمع العربی فقام الشعراء بتجدید لغتهم الشعریه. الشاعر خلیل حاوی کنظایره من الشعراء المعاصرین قام بتجدید فی لغته الشعریه باجزاءها المختلفه. واتخذها وسیله للإبداع ولغته الشعریه لها جمالیه ینبغی دراستها. فالمقاله هذه اعتمادا علی المنهج الوصفی-التحلیلی، یتناول الحدیث عن جمالیات اللغه الشعریه عند شاعرنا هذا محاولا للحصول علی المکونات الجمالیه فی قصیدتی «سدوم» و«بعد الجلید»، تحاکی نتیجه البحث بان لغه شعر حاوی فیها القوه فی العباره والنضاره وفی بعض الاحیان نراه یستخدم لغه زاخره بالحیاه والعاطفه. ومن بعد جمالیه اللغه الشعریه اعطی الشاعر للشعر مناخا شعوریا جدیدا من خلال استخدام التقنیات التی حققها علی الصعید الدلالی والتشکیلی وادت هذه التقنیات إلی جمالیه فی لغته الشعریه. ومن اهم عناصر الجمالیه عنده تکرار المفردات للتاکید علی المعنی وخلق الموسیقی، والتحول فی بنیه الجمل، واستخدام الضمیر الذاتی دلاله علی اهتمام الشاعر بالشعب، والمفارقه التصویریه، والإنزیاح بنوعیه الترکیبی والإستبدالی وتوظیف اسطوره تموز.